زمینه و هدف: ورمی کمپوست یک فن­آوری امید بخش، مقرون به صرفه و دوستدار محیط زیست در مدیریت پسماندهای آلی می باشد. دراین مطالعه تولید ورمی کمپوست با استفاده از کرم خاکی ایزنیافوئتیدا از پسماندهای کشاورزی و کود گوسفندی بررسی شده است. مواد و روش ها: در این مطالعه از پسماندهای کود گوسفندی، کاه و برگ انگور در نسبت های مختلف جهت تولید ورمی کمپوست استفاده گردید. از جعبه های پلاستیکی منفذ دار جهت حمایت از رشد کرم های خاکی استفاده شد. بعد از تنظیم نسبت های مختلف از این پسماندها، رطوبت آنها تنظیم شده و به هر جعبه تعدادی کرم خاکی گونه ایزینیا فتیدا معرفی گردید. پارامترهای pH و EC به صورت دو هفته یکبار و نسبت C/N سه دفعه در طول مدت آزمایش اندازه گیری شد. مدت آزمایش 120 روز بود. از آزمون های آنالیز واریانس جهت مقایسه میانگین داده ها و از پس آزمون های توکی و کروسکال والیس جهت شناسایی منبع اختلاف در متغیرهای نامبرده استفاده شد. یافته ها: نتایج نشان داد که pH در طول فرایند روند افزایشی داشته و در انتهای فرایند مجددا تمایل به اسیدی شدن داشت. بیشترین میزان کاهش C/N و بیشترین میزان افزایش EC در بستر 100 درصد کود گوسفندی (b1) و کمترین میزان کاهش C/N در بستر 100 درصد کاه (b6) مشاهده شد. نتیجه گیری: استفاده از ورمی کمپوست در مدیریت پسماندها موثر است. استفاده از کود گوسفندی در ترکیب با سایر پسماندها جهت تولید کود با کیفیت و افزایش سرعت تولید ورمی کمپوست توصیه می شود.

برخلاف وجود امکانات بالقوه فراوان و تولید قابل ملاحظه انواع محصولات کشاورزی در کشور، سالیانه مقادیر فراوانی پسماند در بخش کشاورزی با بهای زیاد تولید می شود که متاسفانه بخش قابل توجهی از آن به شکل غیر اصولی و به دور از ملاحظات زیست محیطی در محیط رها و یا دفن می گردد تامین انرژی به عنوان یکی از نیازهای اساسی بشر، قرن هاست از جمله دغدغه های مهم وی بشمار می رود. به دلیل تجدیدپذیر نبودن سوخت های فسیلی و افزایش قیمت بنزین و نگرانی های زیست محیطی، تلاش برای یافتن سوخت های تجدیدپذیر جایگزین، در سال های اخیر مورد توجه قرار گرفته است. محدود بودن ذخایر نفت خام و این واقعیت که استفاده از محصولات مشتق شده از بنزین، آلودگی زیست محیطی به همراه دارد و افزایش روزافزون جمعیت، گسترش صنایع کشورها و در نتیجه نیاز روزافزون به مصرف انرژی، انگیزه استفاده از سوخت های زیستی را برمی انگیزاند. سوخت های زیستی منبع انرژی مناسب و قابل قبولی هستند ولی توسعه و تحقیق بیشتری لازم است تا بتوان از آن به عنوان منبع مناسبی برای به کارگیری در سطح گسترده استفاده کرد. هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی اهمیت سوخت زیستی است و همچنین چگونه از پسماند محصولات کشاورزی بعنوان جایگزین مناسبی برای سوخت فسیلی استفاده کرد که بتوان گامی مهم در راستای رسیدن به اهداف توسعه پایدار و حفظ محیط زیست برداشته می شود. اقتصاد زیستی، ممکن است مزیت ملی زیادی را فراهم کند که شامل (1) افزایش فرصت های شغلی در نواحی روستایی باشد که منجر به کاهش مهاجرت افراد بومی به نواحی دیگر می شود (2) افزایش سلامت و بهداشت مناسب در میان اجتماعات روستایی می‎ شود (3) و فرصت های سرمایه گذاری جدید را برای افراد بومی فراهم می کند.

در این پژوهش خواص مقاومتی نانو کامپوزیت چوب پلاستیک تولید شده با استفاده از 5 سطح پسماند های سلولزی (باگاس، ساقه ذرت، ساقه برنج، ساقه آفتاب گردان و ساقه کلزا)، سه سطح مواد نانویی (نانولوله های کربنی، نانو سیلیس، نانو رس) و ضایعات پلیمری شهری (پلی پروپیلن PP و پلی اتیلن سنگین HDPE و غیره) مورد بررسی قرار گرفت. بمنظور اتصال شیمیایی کامپوزیتهای الیاف چوب/پلیمر از مواد شیمیایی و تقویت کننده (عوامل جفت کننده) به دلیل خواص آبدوستی الیاف سلولزی و آب گریزی پلاستیک ها استفاده شده است. برای بررسی ویژگیهای مکانیکی و اتصال کامپوزیت ها از دستگاه های اکسترودر و پرس گرم استفاده شد. نتایج نشان داده که استفاده از ضایعات پلیمری سنگین HDPE سبب افزایش مقاومت کششی، مدو ل خمشی و مقاومت به ضربه نسبت به ضایعات پلی پروپیلن شده است. در خصوص استفاده از ضایعات و پسماندهای کشاورزی در ساخت کامپوزیت های چوب-پلاستیک به طورکلی نتایج نشان داده است که افزودن ضایعات لیفی کشاورزی در چندسازه چوب پلاستیک به طور مشخص سبب بهبود خواص خمشی و کششی گردیده است. و دربین آنها ساقه باگاس دارای برتری محسوسی نسبت به مواد لیگنوسلولزی دیگر داشته است. استفاده از ضایعات پلیمری و پسماند های کشاورزی با استفاده از نانو سیلیس بهترین نتیجه مقاومت ها را نشان داده است به طورکلی نتایج نشان داده است که استفاده از ضایعات لیفی کشاورزی به عنوان تقویت کننده در چندسازه های چوب پلاستیک دارای خواص مکانیکی مورد انتظار می باشند.

مدیریت پایدار زنجیره تأمین جایگاه ویژه ای در عرضه محصولات به مصرف کننده نهایی دارد. صنعت پسته ایران نیز اهمیت زیادی در تأمین ارز و بهبود تراز تجاری کشور دارد. بنابراین اصلاح زنجیره تأمین از طریق گسترش دانش و آگاهی، به رقابت پذیری بیشتر این صنعت در بازار جهانی و پایداری زنجیره تأمین کمک شایانی خواهد کرد. از این رو، مطالعه حاضر به دنبال بررسی تأثیر سطح دانش و آگاهی مشتریان بر بهبود پایداری زنجیره تأمین محصول پسته در ایران از دیدگاه خبرگان است. این پژوهش از لحاظ هدف، کاربردی بود که با رویکرد آمیخته انجام شده است. در مرحله کیفی جامعه مورد مطالعه شامل 20 نفر از خبرگان صنعت پسته ایران بودند که از طریق سایت انجمن پسته ایران، به روش نمونه گیری هدفمند از نوع گلوله برفی انتخاب شدند. در مرحله کمی جامعه آماری، شامل 156 نفر ازفعالان حوزه صنعت پسته بودند که طبق فرمول کوکران 130 نفر تعیین و برای نمونه گیری از روش تصادفی ساده استفاده شد. در بخش کیفی برای شناسایی مقوله ها و مفاهیم از روش تحلیل مضمون و در بخش کمی برای تحلیل روابط متغیرها از روش مدل سازی معادلات ساختاری با نرم افزارSmartPLS3 استفاده شده است. براساس نتایج به دست آمده، دربخش کیفی 55مفهوم در قالب 6مقوله اصلی شناسایی شدند. همچنین نتایج بخش کمی نشان دادند که مقوله های دانش کشاورزی بردانش فرآوری، دانش فرآوری بر دانش انبارداری وحمل، دانش انبارداری وحمل بر دانش بازاریابی و توزیع،دانش بازاریابی و توزیع بردانش پشتیبانی و خدمات تأثیرمستقیم دارند.همچنین همه مقوله ها به جز مقوله بازاریابی و توزیع که موردتأیید قرار نگرفت، برمدیریت زنجیره تأمین پایدار تأثیرمستقیم دارند.

AbstractHeavy metals are among the most suitable indicators for assessing pollution in soil and water resources due to their long-term persistence in the environment and toxic characteristics, which often pose significant challenges. The aim of this study was to investigate heavy metal contamination in soil across forest, rangeland, agricultural, and residential land uses in the Vaz watershed. For this purpose, 47 soil samples from all land uses and one riverbed sediment sample from the watershed outlet were collected. After drying, the samples were sieved through a 63-micron mesh and transferred to a laboratory for elemental concentration analysis using ICP-MS. The concentrations of chromium (Cr), manganese (Mn), iron (Fe), nickel (Ni), copper (Cu), zinc (Zn), arsenic (As), cadmium (Cd), mercury (Hg), and lead (Pb) were analyzed. Contamination indices—including the contamination factor (CF), degree of contamination (Cd), modified degree of contamination (mCd), geo-accumulation index (Igeo), enrichment factor (EF), and ecological risk index (ERI)—were applied to evaluate sediment quality across different land uses. Results indicated that urban (residential) land use exhibited the highest values for both the contamination factor (CF) and geo-accumulation index (Igeo), followed by agricultural, forest, and rangeland land uses, respectively. Based on the degree of contamination (Cd), rangeland showed very low contamination, forest and agricultural land uses had moderate contamination, and residential land use displayed high contamination. However, the modified degree of contamination (mCd) revealed very low contamination levels for forest, rangeland, and agricultural land uses, and low contamination for residential areas.

مطالعه حاضر با هدف شناسایی راهکارهای کاهش مخاطرات زیست محیطی پسماند نهاده های شیمیایی از دیدگاه کارشناسان جهاد کشاورزی و سازمان محیط زیست در شهرستان ساری استان مازندران انجام شده است. جامعه آماری تحقیق را 106 نفر از کارشناسان شاغل در سازمان جهاد کشاورزی و محیط زیست شهرستان تشکیل می دادند. گردآوری داده ها با روش سرشماری انجام شد و برای جمع آوری داده ها از ابزار پرسشنامه استفاده گردید که روایی آن با استفاده از پانل متخصصان تأیید شد و پایایی آن به وسیله آلفای کرونباخ 938/0 گزارش گردید. نتایج تحلیل عاملی نشان داد که راهکارها در پنج عامل دسته بندی شدند که راهکارهای آموزشی به عنوان اولین عامل 467/9 درصد از واریانس کل را تبیین می نماید. دومین عامل با نام راهکارهای سیاسی-اجتماعی 616/8 درصد، سومین عامل با نام راهکارهای اقتصادی 066/7 درصد، چهارمین عامل با نام راهکارهای انگیزشی 915/6 درصد و نهایتاً پنجمین عامل با نام راهکارهای فنی، توانست 81/6 درصد از واریانس کل را تبیین نماید و پنج عامل مذکور در مجموع توانستند 873/38 درصد از کل واریانس را تبیین کنند.

تحقیق توصیفی- همبستگی حاضر با هدف بررسی مسائل و مشکلات مدیریت پسماندهای روستایی در روستاهای شهرستان قزوین صورت گرفت. جامعه آماری تحقیق، کلیه خانوارهای روستایی شهرستان قزوین بودند (n=31338) که با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه ای برابر با 464 نفر محاسبه و از طریق روش نمونه گیری چند مرحله ای تصادفی انتخاب و مطالعه شدند. روایی ابزار تحقیق از طریق پانلی از اساتید و کارشناسان صاحب نظر در این زمینه تایید شد. نتایج نشان داد که در مجموع شش عامل با نام های مشکل مدیریت دفع نهایی پسماندهای خانگی (17.01 درصد)، مشکل فرهنگی- آموزشی پسماندهای خانگی (14.11 درصد)، مشکل بهداشتی پسماندهای خانگی (12.11 درصد)، مشکل دانشی و بهداشتی پسماندهای کشاورزی (8.97 درصد)، مشکل دانشی پسماندهای خانگی (6.99 درصد) و مشکل آموزشی پسماندهای کشاورزی (5.47 درصد) در مجموع 64.68 درصد از واریانس کل مربوط به مشکلات مدیریت پسماندهای روستایی را در منطقه مورد مطالعه تبیین نمودند.

روند افزایشی پسماندهای کشاورزی با توجه به رشد جمعیت و افزایش تولیدات کشاورزی، یکی از چالش­های جدی در بسیاری از کشورها شده است. به منظور پرهیز از تغییر غیراصولی الگوی مصرف این منابع، به کارگیری برنامه­ریزی های اصولی و استراتژی­های مناسب الزامی خواهند بود تا در درازمدت متحمل خسارات ایجاد نشود. بدین منظور این پژوهش با استفاده از تحلیل SWOT به اولویت­بندی استراتژی­های مختلف به­ منظور تولید انرژی از پسماندهای کشاورزی پرداخته است. با توجه به وابستگی بین عوامل استراتژیک، از الگوریتم فرآیند تحلیل شبکه­ای (ANP) برای کمّی­کردن وزن ها و اثر عوامل اصلی و فرعی استفاده شده است. انتخاب بهترین استراتژی، عوامل اصلی و فرعی ماتریس SWOT و استراتژی­های پیشنهاد شده، چهار سطح این شبکه را تشکیل داده اند. نتایج الگوریتم نشان داد که عامل قوت با مقدار 698/0 بالاترین وزن، عامل تهدید با وزن 632/0 در رتبه دوم و عوامل ضعف و فرصت با وزن 263/0 و 180/0 در رتبه­های بعدی قرار دارند. ارزیابی ضریب وزنی برای 10 استراتژی پیشنهادی نشان داد که استراتژی ارتقا زیر ساخت فرهنگی انرژی زیستی با وزن 1356/0 در بالاترین رتبه و پس از آن توسعۀ برداشت مکانیزه پسماند کشاورزی با وزن 1188/0 در رتبه دوم و توسعه صادرات انرژی زیستی با وزن 1095/0 در مرتبه سوم قرار دارند.

سابقه و هدف: پسماند جامد صنایع تصفیه روغن زیتون دارای مواد آلی و معدنی با ارزشی است که می تواند برای فعالیت جامعه میکروبی خاک و کیفیت آن سودمند باشد. اما این پسماندها دارای مواد سخت تجزیه شونده و اسیدهای چرب هستند که نیاز به ریزجاندارن ویژه برای تجزیه کامل آن ها در محیط خاک را الزام می کند. هدف این پژوهش بررسی شاخص های زیستی و اکوفیزیولوژیک خاک (به عنوان سنجه های کیفیت خاک) پس از افزودن پسماند جامد کارخانه تصفیه روغن و مایه زنی باکتری های باسیلوس و سودوموناس به خاک بود. مواد و روش: آزمایش در قالب طرح کاملاً تصادفی با آرایش فاکتوریل و در سه تکرار انجام شد. فاکتورها شامل سه سطح پسماند (0، 2 و 4%) پنج سطح باکتری (مایه زنی نشده، مایه زنی شده با باسیلوس بومی، باسیلوس پرسیکوس، سودوموناس بومی، سودوموناس فلورسنس) و هفت زمان نمونه برداری (0، 1، 2، 3، 4، 5، 6 ماه) بودند. خاک بدون پسماند و مایه زنی نشده هم در آزمایش گنجانده شد. مخلوط های خاک-پسماند به مدت 6 ماه در شرایط رطوبتی FC 7/0 و دمای آزمایشگاه (حدود º C 25) انکوباسیون شدند. در زمان های صفر و پایان هر ماه از مخلوط ها نمونه برداری شده و کربن آلی (OC)، تنفس پایه (BR)، تنفس برانگیخته شده با سوبسترا (SIR) و کربن زیست توده میکروبی (MBC) در آن ها اندازه گیری گردید و شاخص های اکوفیزیولوژیک شامل سهم متابولیک (qCO2)، سهم کربن میکروبی (Cmic) و قابلیت دسترسی به کربن (CAI) محاسبه شد. آنالیز داده ها با نرم افزار SAS 9. 4 و مقایسه میانگین آن ها با آزمون توکی (05/0>p) انجام گرفت. یافته ها: نتایج آنالیز واریانس نشان داد که پیامد فاکتورها و برهم کنش آن ها بر بیشتر پارامترها به جز qCO2 معنی دار بود (05/0>p). بالاترین اندازه BR و SIR در تیمار پسماند چهار درصد مایه زنی شده با باکتری های سودوموناس به دست آمد. افزودن پسماند به خاک و مایه زنی آن با سودوموناس ها نقش مهمی در زیاد شدن این فراسنجه ها داشت. به هر روی، با وجود تاثیر مثبت، پسماند مایه زنی با باکتری ها سبب افزایش MBC نشد. به گونه ای که بالاترین اندازه آن در تیمار چهار درصد پسماند مایه زنی نشده با باکتری ها به دست آمد. کمترین اندازه هر سه فراسنجه هم در تیمار بدون پسماند مایه زنی شده با باسیلوس پرسیکوس به دست آمد. افزودن پسماند به خاک سبب افزایش qCO2 شد و بیشترین اندازه آن در تیمارهای دارای سودوموناس بومی دیده شد. افزودن پسماند به خاک و مایه زنی آن ها با باکتری ها سبب کاهش Cmic شد. بالاترین اندازه Cmic در خاک بدون پسماند مایه زنی شده با باکتری سودوموناس فلورسنس و کمترین مقدار آن در خاک دارای چهار درصد پسماند مایه زنی شده با باسیلوس پرسیکوس به دست آمد. میانگین Cmic در سطوح پسماند صفر، 2 و 4 درصد به ترتیب 3/10، 06/5 و 76/4 mg Cmic gCorg-1 بود. روند تغییرات Cmic با زمان نیز نشان داد که این شاخص در خاک های مایه زنی شده با باسیلوس ها (بومی و پرسیکوس) و همچنین خاک های مایه زنی نشده با باکتری ها روند افزایشی داشت. افزودن پسماند به خاک و مایه زنی با سودوموناس ها (بومی و فلورسنس) سبب افزایش CAI شد. بیشترین و کمترین مقدار CAI به ترتیب در تیمار 4 درصد پسماند مایه زنی شده با سودوموناس فلورسنس و تیمار بدون پسماند مایه زنی شده با باسیلوس بومی دیده شد. روند تغییرات CAI با زمان نوسان زیادی داشت و تنها در خاک های مایه زنی شده با باسیلوس ها (بومی و پرسیکوس) روند آن با زمان مثبت بود. نتیجه گیری: در کل، افزودن پسماند جامد کارخانه تصفیه روغن به خاک و مایه زنی آن با سودوموناس ها اگرچه سهم کربن میکروبی را کاهش داد اما سبب افزایش تنفس پایه میکروبی و کربن قابل دسترس در خاک شد. بنابراین به نظر می رسد در صورت اضافه کردن این پسماند به خاک مایه زنی آن با با کتری های سودوموناس بتواند تجزیه پسماند را در کوتاه مدت تسریع کرده و عناصر غذایی آن را آزاد کند.